Uklad Pokarmowy

Zanim przyjmowane pokarmy przedostaną się do krwi, a z nią do komórek ciała, muszą ulec przemianom na składniki proste. Tych skomplikowanych przemian dokonuje układ pokarmowy, a całość owych przemian określane jest trawieniem.

Na układ pokarmowy składa się:
- przewód pokarmowy
- gruczoły: wątroba, trzustka, ślinianki

Przewód pokarmowy złożony jest z szeregu wzajemnie powiązanych narządów: jamy ustnej, gardła, przełyku, żołądka, jelita cienkiego, jelita grubego.

Jama ustna

Jama ustna to początkowy odcinek przewodu pokarmowego. Od początku ograniczona wargami, po bokach policzkami z tyłu brzegiem podniebienia miękkiego od dołu język i okolica podjęzykowa. Jej zadaniem jest wstępne przygotowania pokarmu do dalszych procesów trawienia. Polega ono przede wszystkim na rozdrobnieniu pokarmu oraz wymieszaniu go ze śliną.

W jamie ustnej znajdują się gruczoły ślinowe:
- trzy duże: ślinianki przyuszne, ślinianki podszczękowe, ślinianki podjęzykowe,
- i liczne małe rozsiane w jamie ustnej.

Zęby miażdżące pokarm ułożone są w łuk zębowy górny i dolny. Dorosły człowiek ma 32 zęby stałe.

Zęby mleczne wyrzynają się ok. 6 miesiąca życia do około 30 miesiąca. Zębów mlecznych jest 20.

Zęby stałe: jako pierwsze wyrastają zęby trzonowe - w 6 roku życia, kolejne pojawiają się 2 przednie siekacze - ok. 7/8 r.ż.. Ostatnie zęby stałe wyrastają pomiędzy 20 a 24 r.ż.

Gardło

Gardło jest odcinkiem wspólnym dla drogi pokarmowej i oddechowej. Leży bezpośrednio za jamą ustną. Zbudowane jest z mięśniówki oraz błony śluzowej. Od przodu łączy się z jamą nosową i krtanią.

Przełyk

Przełyk to przewód mięśniowy biegnący w dół od gardła, pomiędzy tchawicą a tylną ścianą klatki piersiowej przez przeponę do wpustu żołądka. Długość przełyku wynosi ok. 25 cm. Pokarm stały przechodzi przez przełyk w czasie ok. 6 s., płynny ok. 1 sekundy.

Żołądek

Żołądek to worek mięśniowy wysłany od wewnątrz błoną śluzową z gruczołami produkującymi sok żołądkowy. Żołądek położony jest skośnie w lewej części jamy brzusznej (pod przeponą) skierowany swym ujściem ku prawej stronie. Wyróżniamy następujące części żołądka:
- część wpustowa – uchodzi do niej przełyk
- dno żołądka - na lewo powyżej wpustu
- część środkową - tzw. trzon
- część odźwiernikową – w pobliżu ujścia żołądka do dwunastnicy.

Rola żołądka:
- czasowe gromadzenie pokarmu
- dalsze rozdrabnianie pokarmu na miazgę pokarmową
- kontynuacja (zapoczątkowanego w jamie ustnej ) trawienia

Ściana żołądka składa się z :
- warstwy zewnętrznej - (błona surowicza) pokrywa trzewia jamy brzusznej i wyściela jej ściany od wewnątrz
- warstwy środkowej - zbudowana z mięśni gładkich
- warstwa wewnętrzna - zawiera ok. 50 mln gruczołów otwierających się do światła żołądka. Gruczoły te produkują: śluz, kwas solny, fermenty trawienne.

Śluz pokrywający śluzówkę żołądka zabezpiecza ją przed działaniem kwasu solnego oraz pepsyny i podpuszczki (fermenty trawienne).

Pokarm zgromadzony w żołądku ulega dalszym przemianom
- chemicznym - pod wpływem soku żołądkowego
- mechanicznym - skurcze mięśniówki mieszają go z sokiem żołądkowym,
tak powstała miazga pokarmowa gromadzi się w okolicy odźwiernikowej co wpływa na rozluźnienie mięśni i otwarcie odźwiernika.

Pod wpływem ruchów robaczkowych część pokarmu przedostaje się do dwunastnicy. Dzięki przedostaniu się zakwaszonej treści pokarmowej do zasadowego środowiska dwunastnicy uruchamia się bodziec do zamknięcia odźwiernika. W ten sposób treść pokarmowa przechodzi z żołądka do jelita cienkiego porcjami. W dwunastnicy miazga pokarmowa dalej jest trawiona przez sok jelitowy wytworzony przez gruczoły jelitowe i sok trzustki przy współudziale żółci - wydzielina wątroby.

Jelito cienkie

Dzieli się na dwunastnicę (pierwszy odcinek jelita cienkiego) i jelito krezkowe. Jelito cienkie ma długość około 6 metrów w tym dwunastnica około 30 cm.

W jelicie krezkowym odróżniamy jelito czcze i jelito kręte uchodzące do jelita grubego. Jelito czcze - szersze, stąd procesy wchłaniania są tu intensywniejsze. Jelito cienkie wyścielone jest od wewnątrz błoną śluzową z licznymi kosmkami jelitowymi.

Funkcje jelita cienkiego:
- dokończenie procesów trawienia
- wchłanianie odżywczych składników pokarmowych

Jelito grube

Jelito grube to końcowa część przewodu pokarmowego. Jego długość wynosi około 1,5 metra. Początkowa jego część nazwana jest jelitem ślepym lub kątnicą do niej uchodzi jelito cienkie i wyrostek robaczkowy - węższy uchyłek o długości ok. 7 cm. Dalsza część jelita grubego, powyżej kiszki ślepej z uwagi na swój okrężny przebieg nosi nazwę okrężnicy. Odróżnia się w niej: część wstępującą, część poprzeczną,, część zstępującą, część esowatą (esica) i odbytnicę.

Czynność jelita grubego polega głównie na wchłanianiu z wody z mas pokarmowych i formowaniu mas kałowych. Pod wpływem znajdujących się w jelicie bakterii nie strawione resztki ulegają gniciu, wytwarza się wówczas szereg szkodliwych substancji o nieprzyjemnej woni. Bodźcem do wydalenia uformowanego kału staje się jego przesunięcie do odbytnicy.

Otrzewna

Otrzewna cienka błona surowicza wyścielająca wewnętrzną powierzchnię ściany jamy brzusznej (otrzewna ścienna) oraz powierzchnie narządów jamy brzusznej (otrzewna trzewna). Przejście otrzewnej ściennej w otrzewną trzewną to krezka –zdwojenie otrzewnej. Narządy jamy brzusznej położone wewnątrzotrzewnowo wyścielone są przez otrzewną niemal całkowicie, narządy położone zewnątrzotrzewnowo pokryte są otrzewną tylko częściowo.

Powierzchnia otrzewnej wynosi 1,6 m2. Dzięki niewielkiej ilości płynu surowiczego wydzielanego przez otrzewną powierzchnie narządów jamy brzusznej są stale zwilżone, co redukuje tarcie. Bogato unerwiona otrzewna jest bardzo wrażliwa na ból.

Wątroba

Wątroba to największy gruczoł ustroju o wadze ok. 1,5 kg. Położona jest w prawym podżebrzu i przechodzi nieco poza środkową linię ciała. Wątroba dzieli się na dwa płaty: prawy (większy) i lewy (mniejszy). Na prawym płacie odróżnia się płat ogoniasty i płat czworoboczny. Na dolnej powierzchni wątroby w części środkowej znajduje się wnęka wątroby. Wnikają przez nią naczynia krwionośne (tętnica wątrobowa, żyła wrotna) i nerwy. Z wnęki wątroby wychodzi również przewód odprowadzający żółć. W organizmie człowieka wątroba pełni funkcję odtruwającą. Dotyczy to szkodliwych resztek przemiany materii , a także trucizn wprowadzonych do organizmu. Bardzo poważna trucizną dla wątroby jest alkohol, nawet niewielkie jego ilości upośledzają pracę wątroby. Czynność wydzielnicza wątroby przejawia się w wydzielaniu żółci (ok. 1,5 litra dziennie).

Pęcherzyk żółciowy

Pęcherzyk żółciowy to zbiornik (o pojemności 50 cm3) produkowanej przez wątrobę żółci, położony na dolnej powierzchni wątroby. Przewód żółciowy (powstały z połączenia przewodu pęcherzykowego i wątrobowego) uchodzi do dwunastnicy, odprowadzając tam żółć. Jeżeli żółć zamiast uchodzić do dwunastnicy, przedostaje się do krwi , mówimy wówczas o schorzeniu zwanym żółtaczką.

Trzustka

Trzustka położona jest zewnątrzotrzewnowo za żołądkiem na tylniej ścianie jamy brzusznej. Składa się z trzonu, głowy (otoczonej przez dwunastnicę) i ogona sięgającego do lewej nerki i śledziony. Przewód wyprowadzający trzustki, poza gruczołem rozgałęzia się na dwa, kończące się ujściem do dwunastnicy.

Czynnościowo trzustka pełni funkcję gruczołu zewnątrz i wewnątrz wydzielniczego. Trzustka wydziela do dwunastnicy ważne fermenty trawienne oraz zawiera specjalne komórki wytwarzające hormon - insulinę i regulujące przemianę węglowodanową ustroju.

Śledziona

Śledziona kształtem przypomina ziarno kawy. Położona jest w podżebrzu lewym, między przeponą a dnem żołądka. Jest narządem limfatycznym włączonym bezpośrednio do krwiobiegu, wielkości ok. 12 cm x 6 cm x 2 cm. W śledzionie ulegają zniszczeniu zużyte czerwone ciałka krwi.

źródło: www.anatomia.webd.pl
O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License